Güney Sibirya gezi ve tatil yerleri ~ Tatil

Güney Sibirya gezi ve tatil yerleri ~ Tatil - FM ~

Güney Sibirya

Sibirya, Türk tarihi açisindan eskilik ve derinlik anlamlarini birlikte tasir. Geçmisten günümüze uzun zincirli bir halka gibidir. Bu halkanin bazi zincirleri zayif, bazilari saglamdir. Bazi zamanlarda tarihimizi aydinlatmakta, bazi zamanlarda belirsizlige sürüklemektedir.

Aslinda Sibirya, bünyesinde tasidigi maddi kültür alanlari ile önemli bir mihenk tasidir. Afanasyevo, Okunyev, And-ronovo, Tagar Tastik, Karasuk gibi en eski kültürler ve etki alanlari bunun bazi tanimlamalaridir. Bu kültür alanlarinda ele geçen antropolojik malzemeler ve arkeolojik buluntular sayesinde Türk tarihinin baslangici hakkinda söz söylemek mümkün olmaktadir. Birçok arastirmaci en eski Türk yurdunun Güney Sibirya`da oldugu konusunda hemfikirdir.
Büyük Hun Imparatorlugumdan beri Güney Sibirya bölgesi, bugünkü Gorno Altay, Tuva, Hakasya ve civarlari Türk tarihinde farkli bir islev görmeye baslar. Çünkü otorite merkezi Mogolistan`da Ötüken olarak adlandirilan Orhun Irmagi bölgesinde yükselmisti. Orta Asya`yi hâkimiyeti altina alan Hun, Göktürk, Uygur devletlerinin odak noktasi burasi olmustu. Dolayisiyla Türk tarihinin hareketliligi yüzyillarca dogu bati istikametinde gelismisti. Bu durumda Güney Sibirya kenarda kalmis görüntüsü vermektedir.

Peki, ne olmustur bu süreçte? Öncelikle eski Türklerin sürgün bölgesi olmustur. Bu durumu Sibirya`nin zor iklim sartlan ile iletisim yollarinin üzerinde bulunmayisina baglamak mümkündür. Herhangi bir sekilde iktidar sahipleri ile çatisan hanedan üyeleri kendilerine bagli küçük gruplarla kuzeye çekilmisler ya da çekilmek zorunda birakilmislardir. Mesela 581 yilinda yapilan seçimde kaganlik tahtina çikamayan Göktürk hanedanindan Ta-lo-pien yanina ailesini ve adamlarini alarak Baykal Gölü havalisine çekilmistir. Buralarda ormanlarin, daglarin, vadilerin arasinda soyutlanmis bir sekilde yasarlarken, tahti elinde tutanlarin hem hismindan korunmuslar, hem de onlari rahat birakmislardir.Hun Imparatorlugu zamaninda Güney Sibirya`da Kirgizlar (Ke-k`un), Ting-linglerin yasadigi Çin kaynaklari tarafindan bildirilmektedir. Kirgizlar, 7. yüzyildan itibaren siklikla tarih sahnesinde görünür olmuslar; nihayet 840`tan sonra kesin varliklarini hissettirmislerdir. Bundan sonra hiç kaybolmayarak günümüze ulasmislardir. Ting-ling kavrami ise çok daha fazla açiklanmaya muhtaçtir. Çünkü bu bölgede gösterilen Ting-lingler, Urallar`a kadar uzanmislar, bütün Kuzey Kazakistan bozkirlarini kaplamislardir. Kaynaklardan anlasildigina göre Ting-lingler, Bati Orta Asya`daki Türk kökenli boylarin atalarinin genel adidir. Kipçaklarin ve Oguzlarin atalari da bu boy grubunun içinde idiler. Iste, bu boyun da ilk çikis yeri Güney Sibirya`da Altay, Sayan ve Tanri Ula daglarinin etrafindaki vadilerdir.

Dogu bati yönü açisindan ele alindiginda pek stratejik görünmeyen Güney Sibirya, aslinda koruyucu, kendisine siginani bagrina basan anaç bir konum üstlenmistir. Daglar, vadiler ve uçsuz bucaksiz ormanlar herkesi korur. Diger taraftan Orhun Yazitlari*nda da açikça bildirildigi gibi devlete isyan eden Güney Sibirya boylari -ki bunlarin basinda Kirgizlar ve Çikler geliyordu- üzerlerine yürünerek bastirilmistir. Tonyukuk`un da yazitinda açikça ifade ettigi gibi asilerin yani sira bölgenin çetin sartlari ile mücadele edilmisti.

Göktürklerin yerini alan Uygurlar döneminde de durum degismedi. Bölge boylari bazen itaat ettiler, bazen de karsi koydular. Kirgizlar 840 yilinda yüz bin süvari ile Orhun`daki Uygur baskentini basip Büyük Uygur Kaganligi`na son verdiler. Bu olay Orta Asya tarihinde bir dönüm noktasidir.

Mogolistan cografyasini 50-60 yil ellerinde tutan Kirgi güçlerini kaybedip geri çekilince, Türklerin agirlik merkezi batiya kaydi. Buna ragmen Sibirya tarihsel rolünü oynayip, bünyesinde bulunan Türk kökenli kabileleri korumaya devam etti.

Bölge kabileleri Cengiz Han`in Mogol devletinin bünyesinde yer aldilar; önemli roller oynadilar. Kirgizlar, Sibirya`yi terk edip Tanri Daglari havalisine gelerek Kirgizistan`i olusturdular. Burada orman halki anlamina gelen Oyratlardan bahsetmek gerekir. Çesitli kaynaklarda Kalmuk, Cungar gibi adlarla anilan bu halk Sibirya`dan Altaylar`i asarak, 15-18. yüzyillar arasinda bütün Orta Asya`yi kasip kavurdu. Sonuçta Mançu asilli Çinliler tarafindan yok edildiler (1756 civari). Yerlerinde kalanlar ise Rus istilasina boyun egmek zorunda kaldi. Nihayet günümüze basta Gorno Altay, Hakasya ve Tuva gibi üç özerk cumhuriyet olmak üzere bölgenin Rus nüfusuyla birlikte yasayan küçük kabileler kaldi.

Yazar: Ahmet TASAGIL

Bu Tatil Yerimiz Ahmet TASAGIL tarafından 1 Subat 2008, Cuma Tarihinde eklenmiş ve 258 kişi tarafından okunmuştur.