Trabzon Ili Osmanli yapilan ile süslenirken, çesmelere de genis ölçüde yer verilmistir. Ancak bunlardan pek azi günümüze gelebilmis büyük çogunlugu çesitli nedenlerle yok olup gitmistir.
Trabzon`un en eski çesmelerinden birisi Hayrettin Çesmesi`dir. Haci Hayrettin Pasa`nin h. 971 (1563) yilinda yapimim baslattigi bu çesme h. 981 (1573) yilinda tamamlanabilmistir. Ne var ki h. 888 (1483) tarihli Rakkas Sinan Bey`in çesmesi ile birlikte günümüze gelememistir. Bununla beraber Trabzon`da bugün görülebilen çesmeler arasinda Yeni Cuma Camisi`nin karsisindaki bir evin duvarina bitisik olan Abdullah Oglu Haci Kasim`in Haci Kasim Çesmesi h. 905 (1499), Iskender Pasa Camisi yaninda iskender Pasa Çesmesi h. 925 (1519), Hatip Çesmesi karsisinda Mustafa Oglu Iskender Pasa Çesmesi h. 930 (1523), Pazarkapi Mahallesi Islahhane Sokaginda bir baska Iskender Pasa Çesmesi h. 965 (1557) vardir. Trabzon çesmeleri arasinda Iskender Pasa`ya ait olanlar büyük çogunluktadir. Bu çesmelerden bazilarim Iskender Pasa kendisi, bazilarini da ölümünden sonra akrabalari yaptirmistir.
Bunlarin disinda Kemerkaya Mahallesi, Nemlioglu ve Kahyaoglu Sokaklari arasinda
yer alan Emin Aga Çesmesi`ni h. 1521 (1836) yilinda sehrin önde gelen
kisilerinden Emin Aga yaptirmistir. Emin Aga`nin bir baska çesmesi h. 1260
(1844) tarihli olup, Çarsi Mahallesinin Hamam sokagindadir. Trabzon Valilerinden
Hazinedarzade Abdullah Pasa`nin h. 1266 (1849) tarihli çesmesi bugün Zagnos
burnunun doguduvanndadir. Önceden Taksim Meydani`nda bulunan ampir üslubundaki
bu çesme, stili, Hayat Agaci rozetleri, akantus yapraklan, Arapça ve Farsça
yazitlari ile görülmeye deger güzellikte bir eserdir.
Eski Asker Hastanesinin bahçesinde Firka Komutani Hasan Pasa`nin h. 1302 (1884)
tarihli çesmesi Mehmet Emin Esad isimli bir hattatin talik yazisi ile
süslenmistir. Pasanin esi Fatma Hanim`in h. 1303 (1885) tarihli çesmesi ise yine
eski Asker Hastanesinin duvarinda günümüze gelebilen eserler arasindadir.
Iskender Pasa Mahallesi ve Iskele Caddesindeki h. 1^09 (1891) tarihli çesme
Sultan Abdülhamid`in anisina yaptirilmistir. Kavak Meydani Caddesindeki Haci
Hamzaoglu Haci Muhammed`in h. 906 (1500) tarihli çesmesinde Yavuz Sultan Selim`e
padisah olmadan Han unvani verildigini göstermesi yönünden ilginç bir eserdir.
