Traverten çok yönlü, çesitli nedenlere ve ortamlara bagli, kimyasal reaksiyon sonucu çökelme ile olusan bir kayadir. Pamukkale termal kaynagini meydana getiren jeolojik olaylar genis bir bölgeyi etkilemistir. Bu bölgede sicakliklari 35-100 C arasinda degisen 17 sicak su alani bulunmaktadir. Pamukkale termal kaynagi, bölgesel potansiyel içindeki bir ünitedir. Kaynak, antik dönemlerden beri kullanilmaktadir.
Termal su kaynaktan çiktiktan son ra, 320m uzunlugunda bir kanal ile traverten basina gelmekte ve buradan, 60-70m.lik kismi çökelmenin oldugu traverten katkatlarina dökülmekte ve ortalama 240-300m. yol kat etmektedir. Kaynaktan çikan 35.6 Co sicaklginda,içinde yüksek miktarda Kalsiyum Hidro Karbonat bulunan suyun havadaki oksijen ile olan temasi sirasinda Karbondioksit ve Karbonmonoksit uçarak,kalsiyum karbonat çökelmekte ve traverten olusumuna sebep olmaktadir.Çökelti ilk etapta jel halindedir.Reaksiyon kimyasal olarak; Ca(HCO3)+O2 à CaCO+CO2+CO+H2O seklindedir. Katkat havuzcuklarinda ve katkat seddelerinde, çökelmekte olan kalsiyum karbonat, baslangiçta yumusak bir jel halindedir.
Zaman içinde sertlesmekte ve traverten olmaktadir. Ancak ziyaretçiler tarafindan katkatlar üzerinde gezilmesi ve oynanmasi, henüz yumusacik haldeki kalsiyum karbonatlarin ezilmesine, dagilmasina neden olmaktadir. Travertenlere termal su kontrollü olarak belirli bir program dahilinde verilmektedir.Fazla miktarda ve uzun süre ayni yere akitilan su yosunlasmaya ve dolayisiyla travertenlerde hos olmayan kirlilige sebep olmaktadir. Beyazligin olusumunda, hava sartlari, isi kaybi, akisin yayilimi ve süresi etkilidir. Çökelme, termal sudaki karbondioksitin havadaki karbondioksit dengeye gelinceye kadar devam etmektedir. Yerinde yapilan analizlerde, kaynak basindaki suyun karbondioksit miktari ortalama 725mg/1 iken, suyun travertenleri terk ettiginde bu miktar 145mg/1`e düsmektedir. Keza kalsiyum bikarbonat da benzer sekilde 1200 mg/1`den 400 mg/1`e düsmektedir. Keza Ca 576/8mg/1`e düsmektedir.
Bu analiz sonucuna göre, 1lt. sudan traverten üzerine 499.9mg. CaCO 3 çökelmektedir. Bu miktar 1 1/sn. su için günde 43191g. Çökelme demektir. Ortalama yogunlugu 1.48g/cm 3 alan kaplar. Suyun ortalama debisi 466.21/sn. olduguna göre 13584m 2 alan beyazlatilabilecektir. Pratikte bu sartlari yerine getirmek güçtür. Ancak bu teorik yaklasima göre yilda 1mm. kalinliginda 4.9km 2 alan beyazlatilabilir.
